Ortsteile

Němske mjeno Cunnewitz wotwodźowaše so drje wot serbskeho kóń a měni wobydlerjow, kotřiž wobsedźachu konje. Někotre statoki pokazuja hišće dźensa na stare wašnja twarjenja a na to, zo běchu Konjecy něhdy nahladna burska wjes. 1349 knježeše w tutej kónčinje mór, na čož dopomina mórowy křiž a mórowy kěrchow we wuchodnym dźělu wjeski. Štóž pyta za wosebitostkami, nadeńdźe drjewjany stołp z časa wokoło 1560.

Přez lětstotki bě drohotny pomnik ludoweje ponižnosće pod hołym njebjom stał, bu wón 1894 do nowonatwarjeneje kapałki přestajeny. Kapałka bu w nowogotiskim stilu natwarjena. Pódla njeje steji modlerski stołp z lětoličbu 1762. Hdyž podaš so z Konjec do Kulowa, napadnje granitowy stołp z třomi wobrazowymi reliefami. W ludźe mjenuje so „Mortwa holčka“. Na tutym městnje bu po powědanju ludnosće w lěće 1660 młoda holca, kotraž bě jako kmótra prošena, dla jeje krasneje družčeje drasty wot rubježnika zamordowana. Hišće w druhej połojcy zašłeho lěstotka chodźachu w Konjecach 62 žonow wšědnje w narodnej drasće, 1984 běchu to jenož hišće 30 žonow.

Dźensa widźiš lědma hišće žonu we wšědnej narodnej drasće. 1821 buchu Konjecy po wobzamknjenjach Wienskeho kongresa z lěta 1815 Ralbičanskej wosadźe přirjadowane. Při Starym puću steji měznik z initialemi KS a KP. Tutón markěruje něhdyši běh hranicy mjez sakskim (KS) a pruskim kralestwom (KP). Njedaloko měznika je „Cyganska studnička“, hdźež wokřewjachu so něhdy raz pućowacy.

Hrańca je najmjeńša wjeska gmejny. Mjeno je so wotwodźowało ze słowjanskeho granica. 1352 bu městnosć Grenicz prěni króć naspomnjena a najskerje podawa mjeno połoženje městnosće na wuchodnej hranicy wobsydstwow Knjezow z Kamjenca, kotrymž słušachu z lěta 1248 wulke dźěle zapadneje Hornjeje Łužicy.
We wjesce stejitej dwaj typiskej modlerskej stołpaj z 18. lětstotka. Přez hłownu dróhu, wjesce napřećo, je Łužica Milch- und Rindfleisch GmbH, słušaca do ratarskeho zawoda Sorabia Agrar AG. Za čas NDR zastarachu tu w jednej změnje 12 dźěłowych mocow 1000 kruwow.

Njeposrědnje při Klóšterskej wodźe leži wjeska Łazk, kotraž bu 1417 prěni raz naspomnjena. Hač do lěta 1616 běše wona we wobsydstwje małeho ryćerkubła. Po změnje wobsedźerja ryćerkubła bu wjeska wudwor Klóštra Marijna hwězda. 1865 wotpali so klóšterske kubło a na jeho městnje natwari so hajnkownja. Łazk je wobdaty wot niwoweho lěsa, kotryž steji pod přirodoškitom.

Znaty Drježdźanski moler Fritz Tröger (1894-1978) je měł z lěta 1936 tu swoju druhu domiznu. Mnoho jeho twórbow nasta we wokolinje Łazka, na kotrychž předstaja Tröger wjesnu krajinu a wšědny dźeń na wjesce. We Łazku nadeńdu so dwaj modlerskej stołpaj: Stołp w barokowym stilu při wjesnej dróze pochadźa pječa z časa, hdyž zachadźeše mór. Dalši stołp z wobrazowym reliefom steji na wuchodnej kromje niwoweho lěsa, při cyrkwinskej šćežce do Ralbic. Na nim je zapisana lětoličba 1770. Stołp pochadźa z Němcow a bu 1973 na tutym městnje postajeny, zo by so před zhubjenjom wuchował.

Mjeno Nowoslicy naspomni so prěni raz w zwisku ze załoženjom Klóštra Marijna hwězda a pokazuje na staroserbsku formu, po kotrejž mjenuja so tak wobydlerjo nowozałoženeho sydlišća. We wopismje wjeski steji Novosedlitz.

Tute wjesne mjeno zwisuje drje ze srjedźowěkowskim trjebjenjom a wutwarom kraja podłu Klóšterskeje wody. Porno hišće staršim załoženjam njeje sydlišćo wjac kulowc, ale pućowc. Nowoslicy buchu na kóncu  II. Swětoweje wójny 1945 k nimale 90% zničen,e jako dóńdźe w tutej kónčinje k sylnym frontowym bojam mjez němskej wehrmachtu a 2. Pólskej armeju a Čerwjenej armeju. Jeničce w Nowoslicach samych buchu 50 wojakow morjenych a na dworach zahinychu 121 kruwow a koni. Mjena padnjenych wojakow-wobydlerjow ze wsy z wobeju wójnow nadeńdu so we wjesnej kapałce.

Dźensa su Nowoslicy mała nahladna wjeska při hłownej dróze do Rakec, hdźež je rjenje pozastać a na ławce srjedź wsy trochu wotpočować

Ralbicy naspommnja so 1264 we wopismje Klóštra Marijna hwězda jako Radelwiz. Ralbicy, kotrež mějachu raz alodium, słušeja k najstaršemu wobsydstwu Klóštra Marijna hwězda. Ze swojej wosadnej cyrkwju twori wjeska srjedźišćo delanskeje krajiny při Klóšterskej wodźe. Něhdyše cyrkwinske poměry dadźa so jenož sćežka rekonstruować. 1515 naspomni so prěni króć „altaris Radelwicz“. Dźensniša wosadna cykej Swj. Katyrny bu 1752 natwarjena a 1754 buchu Ralbicy na samostatnu wosadu postajene. 27. apryla 1945 wotpali so cyrkej při bitwach hač na zakładne murje. Njewšědna wosebitostka je Ralbičan kěrchow ze swojimi běłymi křižemi.

Serbska zakładna a srjedźna šula stej wažnej šulskej stejišći w dwurěčnej kónčinje Łužicy. W nimale wšitkich předmjetach so w serbskej rěči wuwučuje. Něhdyša stara šula, kotraž steji srjedź wsy, bu 2006 wobšěrnje saněrowana. 1896 běše so model prěnjeje stareje Ralbičan šule jako eksponat na prěnjej Sakskej ludowědnej wustajeńcy w Drježdźanach wustajił. Štóž poda so do zapadneho směra ze wsy, přińdźe nimo lěsneje kapałki z lěta 1851. Wjeska pak ma dźensa tež lěkarsku praksu, modernu pěstowarnju a sportowy stadion.

Sydlišćo Róžant bu 1350 prěni raz jako Rosental, pozdźišo tež Rosintal, naspomnjene. Ze stawiznow je znate, zo słušeše Róžant dźělnje do Kamjenca a tamny dźěl do Njeswačidła. Z časa 17. lětstotka sem hač do 1863 słušeše pak do knjejstwa Klóštra Marijina hwězda. Tehdy ličachu so w Róžeńće 166 wobydlerjow. Wot 1875 rěka sydlišćo Róžant. Serbske pomjenowanje pochadźa wot słowa “róžeń”. Tute róženja z drjewa so při twarje domow do zemje pušćichu, dokelž bě krajina tonidłowa a sydlišćo ležeše w nižinje.

Wulka putniska cyrkej, mjenowana po swojej powěsći “Marija na lipje”, je z jeje wysokej wěžu hižo z daloka widźeć. Róžant je putniske městno Serbow a daloko přez mjezy Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa znate. W Róžeńće steji najstarši modlerski stołp katolskeje serbskeje Łužicy. Na nim steji lětoličba 1682. Dalše stołpy namakaja so we wsy, w zahrodach a na putniskej łuce. Při pućiku, kotryž z Róžanta do Pěskec wjedźe, steji lěsna kapałka. Wona bu 1833 natwarjena a 1867 postajichu do njeje swjateje Marijinu postawu. Tam při lěsu je tež putniska łuka, hdźež wotměwaja so k wosebitam cyrkwinskim přiležnosćam Bože mšě pod hołym njebjom. W Róžeńće je sydło ratarskeho zawoda Sorabia Agrar AG ze swojimi wotnožkami.

Hač do 1994 bě Róžant samostatna wjesna gmjena, do kotrejež słušachu Pěskecy, Smjerdźaca a Sernjany. Potom bu z gmejnu Ralbicy k gmejnje Ralbicy-Róžant zjednoćena.

Wjesne mjeno Smjerdźaca da so jednorje wotwodźować wot serbskeho słowa ‚smjerdźeć’ a poćahuje so na stare mjeno wodźizny, małeje a pomału běžaceje rěčki z bahnojtym smjerdom. Němske pomjenowanje Schmerlitz bu pozdźišo napodobnjene wot rybarskeho mjena Schmele. W bahnojtej łučnej nižinje steješe něhdy w Smjerdźacej srjedźowěkowski wodowy hród. 1920 pak bu zwottorhany. Wosebitostka pak je stary dwurěčny kamjentny pućnik při křižowatce wosrjedź wsy. Wokoło lěta 1846 buchu w tutej kónčinje prěnje dwurěčne pućniki nastajene.

W Smjerdźacej narodźištaj so bratraj Mikławš Bjedrich-Radlubin (1859-1930) a Michał Bjedrich-Wjeleměr (1855-1876). Pomjatna tafla při ródnym domje na zapadnym kóncu wjeski dopomina dźensa hišće na njeju. Radlubin zaběrje w serbskej literaturje wosebite městno přez jeho rěčnu mnohostronskosć a žortniwe wopisowanje žiwjenja prosteho serbskeho luda. Na njeho dopomina tež taflička při kulturnym domje. Tu je tež daloko přez łužiske mjezy znata rejowarska skupina Smjerdźaca zaměstnjena. Přewažnje haji skupina serbsku rejowansku folkloru, zo by tak tradicije a nałožki serbskeho ludu zwurazniła. Nimo wustupow we Łužicy a w Němskej pobychu tež na folklornych festiwalach w Pólskej, Letiskej, Čěskej, Słowakskej, Španiskej, Argentinskej, Južnej Koreji a dalšich. Woni organizuja a wuhotuja tohorunja folklorne festiwale w Chrósćicach zhromadnje z druhimi skupinami.

Prěni króć naspomni so sydlišćo 1374/82 a rěka tak wjele kaž „žiwy być w rjanej łučnej nižinje”. K tutemu mjenu je zawěsće tež dopomhała Klóšterska woda. Hinak hač w susodnych Konjecach běše w Šunowje sydło němskeho ryćerkubła ze serbskimi sydlerjemi. Sydlišćo wuwiwaše so wokoło srjedźowěkowskeho hrodu. Tutón pak bu we 18. lětstotku přetwarjeny na knježi dom. Šunowske ryćerkubło, kotrež bě mjez druhim we wobsydstwje zemjanskeju swójbow von Luttitz a von Loeben, kupi sej 1837 Klóšter Marijna hwězda. Dopokaz za kup ležownosće z hospodarskimi twarjenjemi a piwarnju přez klóšter je wopon wyše wrotoweje wobkromy. Na klóšterskim kuble přesta so 1990 ratarić. W něhdyšim knježim domje je hišće kapałka swj.

Hańže. Chěže a zahrody wokoło něhdyšeho kubła mjenuja so w ludźe „fabrika” a Wowčerkec korčma a žurla matej mjeno „Fabrikska hospoda”. Mjeno pokazuje na bałmowu manufakturu, kotraž bu na spočatku 19. lětstotka załožena a hač do 1880 wobsteješe. Prěnju elektrisku swěcu dóstachu Šunowčenjo 1920. Tehdy smědźeše pak so jeničke wjesne wobswětlenje jenož hač do 21 hodźin, kermušu hač do 23 hodźin swěćić. Srjedź wjeski je pomnik za wobydlerjow, kotřiž su w swětowymaj wójnomaj padnyli. Njedaloko hłowneje dróhi do Róžanta steji ródny dom Jurija Młynka (1927-1971), serbskeho wědomostnika a kulturnika.

Wjesne mjeno Sernjany, kotrež bu 1419 jako „Czscherna“ prěni króć naspomnjene, pochadźa wot sebskeho słowa ‚sorna’ a woznamjenjna „městnosć, hdźež su sorny“. 1777 ličachu tam 24 chěžow.

W srjedźowěku steješe na lěwej stronje Klóšterskeje wody wodowy hród. W legendźe wo nastaću putniskeho městna Róžant mjenuje so tež jedyn ryćer Lucian ze Sernjan. Něhdyše ryćerkubło přeńdźe 1838 do wobsydstwa Klóštra Marijna hwězda. 1980 bu Sernjanski hród zwottorhany.

Dźensa je tam rězak. Spočatki rězaka, tehdy hišće z paru ćěrjeneho, sahaja hač do lěta 1900 wróćo. Wosebitostka twarskeje rjanosće je tykowany statok něhdyšeje kowarnje na južnej kromje wjeski. Typiski modlerski stołp našeje kónčiny, w barokowym stilu, nadeńdźe so na wuchodnym kóncu wsy.